Prof. dr. Hashim REXHEPI
Në kushtet e depopullimit dhe migrimit të vazhdueshëm, e ardhmja ekonomike e Rahovecit do të varet më pak nga madhësia e popullsisë dhe më shumë nga cilësia e kapitalit njerëzor dhe aftësia për ta aktivizuar atë në ekonomi.
Pse kapitali njerëzor është prioriteti kryesor zhvillimor?
Në ekonomitë moderne, konkurrueshmëria dhe zhvillimi afatgjatë përcaktohen gjithnjë e më shumë nga cilësia e kapitalit njerëzor. Njohuritë, aftësitë, kompetencat profesionale dhe kapaciteti për inovacion janë faktorët kryesorë që ndikojnë në produktivitetin dhe performancën ekonomike të një territori.
Për Rahovecin, kjo çështje është veçanërisht e rëndësishme. Në kushtet e tkurrjes demografike dhe largimit të vazhdueshëm të popullsisë në moshë aktive, sfida kryesore nuk është vetëm ruajtja e numrit të banorëve, por zhvillimi dhe shfrytëzimi më efektiv i potencialit njerëzor që disponon komuna. Pikërisht për këtë arsye, kapitali njerëzor dhe tregu i punës përbëjnë hallkën qendrore që lidh zhvillimet demografike me performancën ekonomike.
Një deficit i kapitalit njerëzor
Analiza tregon se Rahoveci përballet me kufizime të rëndësishme në zhvillimin e kapitalit njerëzor. Vetëm 40.8% e popullsisë së moshës 25–64 vjeç kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë ose arsimin universitar, krahasuar me 62.5% në nivel kombëtar. Ky hendek prej 21.7 pikësh përqindjeje reflekton një mangësi strukturore që ndikon drejtpërdrejt në produktivitetin, inovacionin dhe konkurrueshmërinë ekonomike të komunës.
Një nivel më i ulët i kapitalit njerëzor kufizon aftësinë e bizneseve për të adoptuar teknologji të reja, për të zhvilluar aktivitete me vlerë të shtuar më të lartë dhe për të krijuar vende pune cilësore. Në një ekonomi ku konkurrenca bazohet gjithnjë e më shumë në dije dhe aftësi profesionale, ky hendek përbën një nga sfidat kryesore të zhvillimit afatgjatë.
Problemi nuk është vetëm papunësia
Një nga gjetjet më të rëndësishme të analizës është se sfida kryesore e tregut të punës nuk është vetëm papunësia, por niveli i ulët i aktivizimit ekonomik.
Vetëm 37.3% e popullsisë së moshës 25–64 vjeç marrin pjesë në fuqinë punëtore. Kjo do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e potencialit njerëzor të komunës mbetet jashtë aktivitetit ekonomik dhe proceseve prodhuese.
Nga perspektiva zhvillimore, ky tregues sugjeron se Rahoveci nuk po arrin të shfrytëzojë plotësisht kapacitetet e veta njerëzore. Për pasojë, potenciali për rritje ekonomike, produktivitet dhe investime mbetet më i ulët sesa mund të ishte në kushte të një pjesëmarrjeje më të lartë në tregun e punës.
Gratë si potencial i pashfrytëzuar
Veçanërisht i rëndësishëm është hendeku gjinor në tregun e punës. Pjesëmarrja e meshkujve në fuqinë punëtore arrin në 57.9%, ndërsa pjesëmarrja e grave vetëm 17.7%.
Ky diferencim nuk është vetëm një çështje sociale. Ai përfaqëson një humbje të konsiderueshme të potencialit zhvillimor të komunës. Aktivizimi ekonomik i grave do të rriste ofertën e fuqisë punëtore, të ardhurat familjare dhe kapacitetin prodhues të ekonomisë lokale. Për këtë arsye, politikat që mbështesin aftësimin profesional, sipërmarrjen dhe integrimin e grave në tregun e punës duhet të konsiderohen pjesë e strategjisë ekonomike të Rahovecit.
Migrimi dhe humbja e talenteve
Kapitali njerëzor po ndikohet gjithashtu nga migrimi. Tkurrja e grupmoshës 15–24 vjeç me 41.9% dhe e grupmoshës 25–64 vjeç me 14.8% tregon se komuna po humbet gradualisht segmentet më dinamike të popullsisë së saj.
Kjo nuk nënkupton vetëm zvogëlim të fuqisë punëtore. Ajo nënkupton humbje të njohurive, aftësive profesionale, potencialit sipërmarrës dhe kapacitetit për inovacion. Sa më shumë të rinj dhe profesionistë largohen, aq më e vështirë bëhet transformimi ekonomik dhe rritja e konkurrueshmërisë lokale.
Implikimet për politikat publike
Përmirësimi i performancës së tregut të punës kërkon një qasje më të gjerë sesa politikat tradicionale të punësimit. Prioritetet duhet të përfshijnë:
- përmirësimin e cilësisë së arsimit;
- zgjerimin e aftësimit profesional;
- zhvillimin e kompetencave digjitale;
- lidhjen më të fortë ndërmjet arsimit dhe sektorit privat;
- rritjen e pjesëmarrjes ekonomike të grave;
- mbështetjen e të rinjve dhe angazhimin e diasporës.
Objektivi strategjik nuk duhet të jetë vetëm ulja e papunësisë, por rritja e kapacitetit njerëzor dhe produktiv të komunës në tërësi.
Përfundim
Kapitali njerëzor dhe tregu i punës përbëjnë hallkën më kritike të zhvillimit të Rahovecit. Në kushtet e ndryshimeve demografike, e ardhmja ekonomike e komunës do të varet nga aftësia për të zhvilluar aftësi, njohuri dhe mundësi ekonomike për popullsinë që jeton dhe punon në të. Investimi në kapitalin njerëzor nuk është vetëm një politikë sociale. Ai është investimi më i rëndësishëm ekonomik që mund të bëjë Rahoveci për të rritur produktivitetin, për të tërhequr investime dhe për të ndërtuar një ekonomi më konkurruese gjatë dekadës së ardhshme.
Leave a Reply